გადაცემა "წახნაგების" სტუმარია დიპლომატი, ფილოსოფოსი, ჟურნალისტი, მწერალი, თბილისის საპატიო მოქალაქე - გელა ჩარკვიანი.

თქვენი აზრით, რა არის ბედნიერება?

გ. ჩარკვიანი – ბედნიერება - ეფემერული რამ არის. შემიძლია ვთქვა, რომ მიუხედავად გადატანილი ტრაგედიებისა, ბედნიერი ადამიანი ვარ. ადამიანი მხოლოდ მაშინ არის ბედნიერი, როდესაც გრძნობს, რომ სრულად მოახდინა საკუთარი პოტენციალის რეალიზება.

მაგრამ თქვენ ხომ ჯერ ყველაფერი არ გაქვთ რეალიზებული?

გ. ჩარკვიანი – ყველაფრის რეალიზება რომ მომეხდინა, ალბათ უკვე სიცოცხლეც არ ღირდა. რაღაც პატარა კუნძულები პოტენციალისა ჯერ კიდევ შემრჩა, ამიტომაც ვარ ცოცხალი. ჯერ კიდევ შემიძლია წერა. მე გამოცემული მაქვს ხუთი წიგნი. დღესდღეობით არაფერს ვწერ, თუმცა გარკვეული იდეები გამაჩნია.

წიგნს დაწერთ თუ მუსიკას?

გ. ჩარკვიანი – არასდროს ვყოფილვარ და არც არასდროს ვთვლიდი თავს პროფესიონალად მუსიკის სფეროში, თუმცა მუსიკა ჩემს ცხოვრებაში უდიდეს როლს თამაშობდა. ის მუდამ ჩემს გვერდით იყო და ყველა ტრაგედიის გადატანაში მეხმარებოდა. მუსიკა - ტრაგიკული მდგომარეობის გადმოცემის საუკეთესო ფორმაა.

როგორი მუსიკა მოგწონთ?

გ. ჩარკვიანი – ამის თქმა ძალზე რთულია. სხვადასხვა დროს სხვადასხვა მუსიკა მომწონდა, მაგრამ მაშინ ელვის პრესლი იყო ძალიან პოპულარული. მე ვსაუბრობ 50-იან წლებზე. მე არქიტექტურაზე ვსწავლობდი და მთხოვეს, რომ სამშენებლო ფაკულტეტზე ორკესტრი შემექმნა. მახსოვს, რომ შევკრიბე ორკესტრი და რეპერტუარში საკუთარი სიმღერები ჩავრთე. ერთ-ერთი სიმღერა როკ-ნ-როლის სტილში იყო, მაგრამ ქართული ტექსტით. ბოლოს ყველაფერი ცუდად დასრულდა. კონცერტის შემდეგ საინსტიტუტო გაზეთში გამოვიდა სტატია, სადაც მკაცრად გამაკრიტიკეს. ძალიან რთულია მუსიკის ახალ ჟანრს ქართული ტექსტი მიუსადაგო. ჩემმა ვაჟმა ირაკლიმ მოახერხა ის, რომ გააერთიანა როკი და ქართული ტექსტი. მისი შესრულებით როკი ქართული ესტრადის აბსოლუტურად ორგანული კომპონენტი გახდა.

მიუხედავად აკრძალვებისა, ჩვენ მაინც ვუსმენდით ბითლზს და როკ-ნ-როლს...

გ. ჩარკვიანი – ნამდვილი აკრძალვა დასავლურ მუსიკაზე 1953 წლამდე იყო. მაშინ მოსკოვში ვცხოვრობდი და არც მსმენია ჯაზის არსებობის შესახებ. სტალინის სიკვდილის შემდეგ ორკესტრების აკორდებში ჯაზური ჰანგები გაისმა. სხვათაშორის, სკოლაში ჯაზის გამო კომკავშირში არ მიმიღეს. კომკავშირელი გავხდი უკვე პოლიტექნკურ ინსტიტუტში, ისიც იმიტომ, რომ ჩეხეთში ვაპირებდი წასვლას და სხვანაირად არ გამიშვებდნენ.

თქვენ იყავით საქართველოს ელჩი ლონდონში. იქ თავს კომფორტულად გრძნობდით?

გ. ჩარკვიანი – დიახ. ლონდონი - საოცარი ქალაქია. არ შეიძლება იქ თავი არაკომფორტულად იგრძნო. ლონდონში ხუთი წელი ვიცხოვრე. ჩემი შვილიშვილი იქ 2,5 წელი სწავლობდა და შესანიშნავად ფლობს ინგლისურს.

მსოფლიოში გლობალიზაციის პროცესი მიმდინარეობს და ალბათ უნდა გაჩნდეს ერთი ენა, რომელზეც ყველა ისაუბრებს...

გ. ჩარკვიანი – მოდით გადავხედოთ ისტორიას. ადრე იყო ლათინური. ინგლისური ენა ახლა იგივეა რაც ლათინური შუა საუკუნეებში. ინგლისურის ცოდნის გარეშე მეცნიერებაში ან პოლიტიკაში მონაწილეობა შეუძლებელია. ესპერანტოს დანერგვის მცდელობა ჩავარდა, რადგან ენა ყოველთვის კულტურასთან არის დაკავშირებული. მაგალითად, ინგლისური ენა მხარდაჭერილია ამერიკული, ბრიტანული, ავსტრალიური, ახალზელანდიური კულტურით. მეტიც, ის ძალიან გავრცელებულია ყოფილ კოლონიებში, მაგალითად, ინდოეთში, სადაც ინგლისური ქვეყნის გამაერთიანებელ ენას წარმოადგენს, რადგან იქ უამრავი ადგილობრივი ენა არსებობს. ასე რომ მსოფლიოში უპირატესობა ალბათ მაინც ინგლისურ ენას ექნება, რადგან რაღაც ახალი ენის შექმნა პრაქტიკულად შეუძლებელია.

მე ვიცი, რომ თქვენ თარგმნითაც იყავით დაკავებული და რუსთაველის თეატრისთვის „მეფე ლირი“-ც გადაგითარგმნიათ. როგორი იყო შექსპირის თარგმნა?

გ. ჩარკვიანი – ვერ ვიტყვი, რომ რაღაც თარგმანები გამიკეთებია, მაგრამ „მეფე ლირი“ ნამდვილად ვთარგმნე. ეს რობერტ სტურუას თხოვნით მოხდა. ის აპირებდა ამ პიესის დადგმას. მანამდე ამ პიესის ორი თარგმანი არსებობდა, მაგრამ სტურუას „მეფე ლირის“ საკუთარი კონცეფცია ჰქონდა. მე ეს პიესა უფრო თანამედროვე ენაზე გადავთარგმნე. ჩემთან ერთად მუშაობდა ქალბატონი ლილი ფოფხაძე, რომელიც რუსთაველის თეატრის ლიტერატურული ნაწილის გამგე იყო. სხვათაშორის, ზოგჯერ ამაში თავად რობერტ სტურუაც იღებდა მონაწილეობას. მისი კონცეფცია მდგომარეობდა იმაში, რომ ლირმა დაიმსახურა ყველაფერი, რაც მიიღო, რადგან იყო ტირანი. რა თქმა უნდა, არ შეიძლებოდა შექსპირის ტექსტის დამახინჯება, მაგრამ აქ არის ბევრი ნიუანსი. მაგალითად, პასტერნაკის თარგმანში არ ჩანს ავტორის უკმეხობა, არადა შექსპირი ზოგჯერ ძალზე უკმეხ სიტყვებს ხმარობდა. აკადემიურ რუსულ თარგმანებში ეს შენარჩუნებულია. ჩვენც გადავთარგმნეთ ის, რაც ავტორს ჰქონდა დაწერილი. ეს საკმაოდ რთული იყო. თითქმის 6 თვე ვიმუშავეთ. ზოგჯერ ღამეები არ მეძინა და ვფიქრობდი იმაზე, თუ როგორ უნდა გადმომეცა ავტორის სათქმელი სწორად. რობერტს სურდა, რომ თარგმანი თანამედროვე ენით ყოფილიყო დაწერილი, რადგან ძველი ენის აღქმა ბევრს უჭირს.

თქვენ წერთ წიგნებს...

გ. ჩარკვიანი – მეამაყება, რომ სამი ჩემი წიგნი ბესტსელერი გახდა.

დაგვისახელეთ...

გ. ჩარკვიანი – პირველი წიგნი - ეს არის „ინტერვიუ მამასთან“. ეს მართლაც ინტერვიუა მამაჩემთან, რომელიც სტალინის დროს საქართველოს ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი იყო. მე გადავწყვიტე, რომ ინტერვიუს ფორმა წიგნისთვის უფრო მისაღები იქნებოდა და დაახლოებით 40 კითხვა მოვამზადე. მამაჩემი მაშინ საავადმყოფოში იწვა. მე მივედი მასთან პატარა მაგნიტოფონით და 9 საათის მანძილზე ვწერდი ამ ინტერვიუს. საავადმყოფოდან მისი გამოსვლის შემდეგ მე ვიდეო ინტერვიუც გავაკეთე, რომლის მიხედვით რუსთავი-2-თან ერთად ფილმი შევქმენით. შემდეგ უკვე წიგნი გამოიცა და ბესტსელერი გახდა.

რა დამოკიდებულება ჰქონდა მამათქვენს სტალინის მიმართ?

გ. ჩარკვიანი – მამაჩემი მას უდიდეს პოლიტიკურ მოღვაწედ თვლიდა, თუმცა ნაკლოვანებებსაც ხედავდა. ის ორტოდოქსალური მარქსისტი იყო და ბევრისგან განსხვავებით, ბოლომდე დარჩა თავისი მრწამსის ერთგული. მამა 1994 წელს გარდაიცვალა, ასე რომ მოესწრო საბჭოთა კავშირის დანგრევას. მას არ შეეძლო იმის ყურება, თუ როგორ იშლებოდა ნელ-ნელა საბჭოთა ხელისუფლება. საერთოდ, 60-იანი წლების დასაწყისიდან საბჭოთა კავშირი აღარ მიიწევდა წინ. ხელისუფლება დასუსტდა და აღარ იყო სიცოცხლისუნარიანი. ამბობენ, რომ საბჭოთა კავშირი ვიღაცამ დაანგრია. არავის არ დაუნგრევია. ის თავისით დაინგრა და არც შეიძლებოდა რომ არ დანგრეულიყო. ამას, რა თქმა უნდა, საჯაროობამ შეუწყო ხელი, რადგან საბჭოთა კავშირში მთავარი - ინფორმაციაზე მონოპოლია იყო. როგორც კი ხელისუფლებამ დაუშვა, რომ მე და თქვენ შეიძლება ვიცოდეთ იმაზე მეტი, რაც მას სურს, ის ჩამოიშალა. ასე რომ, გორბაჩოვი და შევარდნაძე აქ არაფერ შუაშია. ეს იყო უუნარო სისტემა, რომელიც ან ტერორზე იყო დაფუძნებული (როგორც სტალინის დროს), ან ინფორმაციის კონტროლზე. აბა სცადეთ ჰოლანდიის ან შვეიცარიის დანგრევა! ისინი სულ სხვა პრინციპზეა აგებული. იქ დღემდე ხალხი საკუთარ ნებას რეფერენდუმის გზით გამოხატავს. საბჭოთა კავშირში კი ხელისუფლების შეცვლის მექანიზმიც არ არსებობდა.

რომელი პოლიტიკური წყობა მოგწონთ?

გ. ჩარკვიანი – მე უფრო მომწონს ლიბერალურ-დემოკრატიული წყობა, მაგრამ ისეთი, რომელიც სოციალურად ორიენტირებული იქნება, როდესაც სახელმწიფო საკუთარ თავზე ძალზე სერიოზულ სოცილაურ ფუნქციებს იღებს, მაგალითად, უფასო მედიცინას ან უფასო განათლებას. ანუ, ვგულისხმობ ისეთ ქვეყნებს, როგორიცაა დანია, ნორვეგია, შვედეთი.

ამას ოდესმე მივაღწევთ?

გ. ჩარკვიანი – ამას მივაღწევთ დიდი ხნის შემდეგ, ოღონდ იმ შემთხვევაში, თუ საქართველოში განვითარების მუდმივი ზრდა იქნება.

თქვენ მიღებული გაქვთ კარგი განათლება, ბევრ ქვეყანაში ხართ ნამყოფი, მაგრამ მაინც ქართული მენტალიტეტის ადამიანი ხართ. ხომ არ შეუქმნია ამას თქვენთვის რაიმე დისკომფორტი საზღვარგარეთ ყოფნის დროს?

გ. ჩარკვიანი – არა. რაღაც პერიოდი გაცვლითი პროგრამით ამერიკის მიჩიგანის უნივერსიტეტში ვიყავი. როდესაც იქიდან დავბრუნდი, ერთადერთი სურვილი მქონდა, რომ დავხმარებოდი ჩვენს სტუდენტებს გარკვეულიყვნენ იმ ცნებებში, რომლითაც ახალგაზრდა ამერიკელები და ევროპელები ოპერირებდნენ. მე მაშინ შევადგინე ასეთი ცნებების სია, რომელშიც 2500 ახალი ცნება შევიდა. ამ სიის საფუძველზე გავაკეთე ლექცია, რომელსაც ინგლისურ ენაზე ვკითხულობდი. შეიძლება ითქვას, რომ მაშინ ლიბერალური დემოკრატიის იდეების დანერგვას ვცდილობდი.

გაგიგეს?

გ. ჩარკვიანი – იყო გარკვეული ჯგუფი, რომელმაც გამიგო. ახლა ზოგჯერ ვხდები ადამიანებს, რომლებიც მეუბნებიან, რომ ჩემი ლექციები ძალიან გამოადგათ. საბჭოთა კავშირში ჩვენ ბევრი რამ არ ვიცოდით, მაგალითად, სოციოლოგიაზე, ფსიქოანალიზზე და ა.შ.

საკუთარ ლიბერალურ შეხედულებებს სახლში როგორ ავრცელებდით?

გ. ჩარკვიანი – როდესაც ამერიკიდან დავბრუნდი, მამასთან ცხარე კამათი მქონდა. შემდეგ ამას თავი დავანებე, რადგან ვგრძნობდი, რომ მას ეს აღიზიანებდა. მე უკვე ვთქვი, რომ ის ორტოდოქსალური მარქსისტი იყო. ამასთან, შესანიშნავად იცოდა გერმანული. მას შეეძლო გერმანულ ენაზე მარქსის „კაპიტალიდან“ ციტატების მოყვანა. სტალინს ამიტომაც მოეწონა. შეიძლება ითქვას, რომ სტალინმა ის პირველ მდივნად იმიტომ დანიშნა, რომ მისთვის ეს ახალი თაობის ინტელიგენტი იყო.

წახნაგები JAKO FM - გელა ჩარკვიანი

    იპოვეთ სხვა სტატიები თეგით: